Het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering (CERAC) publiceert op 13 juli een nieuw rapport over de mate waarin Belgische gemeenten voorbereid zijn op klimaatrisico’s. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen drie klimaatrisico’s die lokaal het meest voorkomen: hitte, droogte en overstromingen. De impact is op het terrein al duidelijk zichtbaar. De versterking van de middelen op lange termijn voor adaptatiemaatregelen en de coördinatie tussen de actoren is noodzakelijk om de veerkracht te vergroten. Gemeenten hebben te weinig middelen, terwijl ze zich in de frontlinie bevinden van steeds toenemende klimaatrisico’s.
Drie centrale klimaatrisico’s in de lokale realiteit
Op lokaal niveau komen drie belangrijke klimaatrisico’s naar voren: hittegolf, overstroming, droogte. Het rapport is gebaseerd op de analyse van 389 documenten, waaronder analyses van de klimaatkwetsbaarheid op gemeentelijk niveau. Deze zijn een representatie van het volledige Belgische grondgebied en verschillende soorten gemeenten (landelijk, stedelijk, kustgemeenten).
De impact van deze risico’s varieert naargelang de gebieden:
- Stedelijke gemeenten zijn vooral blootgesteld aan hittegolven als gevolg van hitte-eilanden.
- Plattelandsgemeenten maken zich meer zorgen over de droogte, vooral met het oog op de landbouwactiviteiten.
- Overstromingen blijven een belangrijke uitdaging voor alle gemeenten, ongeacht het soort gemeente.
De opdracht van CERAC bestaat erin de klimaatrisico’s te analyseren voor België. Ons nieuw rapport toont aan dat klimaatadaptatie centraal moet staan in het lokale beleid, waar de impact voor burgers concreet wordt en waar een groot deel van de oplossing ligt.
Luc Bas - directeur CERAC
Gemeenten komen reeds in actie, maar de urgentie noopt tot sneller handelen
Talrijke gemeenten hebben al concrete maatregelen genomen om de effecten van klimaatverandering op hun grondgebied te bestrijden. Tot de belangrijkste acties behoren:
- stedelijke vergroening om hitte‑eilanden te beperken;
- geïntegreerd waterbeheer met opvangbekkens en infiltratiezones;
- de integratie van klimaatkwesties in het ruimtelijk ordeningsbeleid.
Helaas blijven de inspanningen op het vlak van klimaatadaptatie nog achter bij de urgentie van de klimaatcrisis. Adaptatiemaatregelen moeten een structureel karakter krijgen, breed worden toegepast en duurzaam worden verankerd.
Gemeenten bevinden zich in de frontlinie van de klimaatrisico’s. In Limbourg hebben de overstromingen van 2021 concreet aangetoond hoe groot de impact is voor de lokale overheden en de inwoners.
Valérie Dejardin - burgemeester Limbourg, provincie Luik
Ook in andere delen van het land worden maatregelen genomen om de gevolgen van klimaatverandering beter op te vangen. In Voeren, dat de voorbije jaren herhaaldelijk werd getroffen door overstromingen, worden onder meer bufferbekkens aangelegd en waterlopen opnieuw ingericht om het water langer vast te houden en de risico’s voor inwoners te beperken.
De overstromingen van 2018, 2021 en 2024 hebben onze gemeente, en in het bijzonder Moelingen, zwaar getroffen. Sindsdien is het beperken van het overstromingsrisico een absolute prioriteit geworden. We hebben onder meer drie bufferbekkens aangelegd in de Voervallei en zetten in op een aanpak van bron tot monding, waarbij we water langer vasthouden waar het valt.
Joris Gaens - burgemeester Voeren
Gemeenten staan voor de uitdaging van klimaatadaptatie
Lokale actoren wijzen op verschillende belemmeringen: gemeenten worden geconfronteerd met structurele beperkingen op het vlak van personeel en financiële middelen en met financieringsmechanismen die in de loop van de tijd veranderen.
Coördinatie vormt ook een centrale uitdaging. Klimaatrisico’s overstijgen de administratieve grenzen. Een versterkte afstemming tussen de gemeentelijke diensten, de buurgemeenten en de verschillende beleidsniveaus is van essentieel belang.
CERAC benadrukt dat het noodzakelijk is gemeenten de nodige personele en financiële middelen te bieden om klimaatadaptatie beter in het lokale beleid te integreren. De ontwikkeling van samenwerkingsverbanden tussen publieke en private actoren vormt ook een belangrijke hefboom.
Burgers beschermen: een verhaal van collectieve veiligheid
Volgens Brulocalis, de Vereniging van de Stad en de Gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, “hebben de lokale besturen, gezien de versnelde klimaatimpact, middelen nodig die in verhouding staan tot de noodzakelijke komende veranderingen om de levenskwaliteit in Brussel duurzaam te vrijwaren. Vandaag investeren in de veerkracht van de gemeenten betekent de burgers van morgen beschermen."
Conclusie: uit dit rapport blijkt dus dat de veerkracht van gemeenten versterken in het licht van de klimaatrisico’s een essentiële voorwaarde is voor de veiligheid van de burgers en de continuïteit van de lokale diensten. Zelfs al zijn vele gemeenten reeds actief, is de coördinatie versterken en personele en financiële middelen opkrikken een noodzaak. Deze inspanningen moeten structureel en van lange duur zijn.
Meer weten?
Op de website van CERAC vind je:
- het volledige rapport;
- een samenvatting van het rapport.
Bron: Klimaat.be