Klimaatrisico’s: nieuwe studie identificeert federale hefbomen om België weerbaarder te maken

Klimaatverandering Leefmilieu Milieu en gezondheid

Terug naar artikeloverzicht

Hoe kan België zich beter aanpassen aan de gevolgen van de klimaatverandering? Een nieuwe studie, uitgevoerd in opdracht van de dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid, identificeert verschillende maatregelen die de federale overheid kan nemen om de weerbaarheid van ons land te versterken. De analyse richt zich op risico’s zoals hittegolven, overstromingen, druk op de gezondheidszorg en een toenemende sociale kwetsbaarheid. Ze vormt een belangrijke bouwsteen voor de uitwerking van het toekomstige Federaal Adaptatieplan.

België wordt steeds vaker geconfronteerd met de gevolgen van de klimaatverandering. Overstromingen, hittegolven, droogtes en andere extreme weersomstandigheden hebben niet alleen gevolgen voor de bevolking en het milieu, maar ook voor onze infrastructuur, economie, gezondheidszorg en sociale cohesie. Zo veroorzaakten de overstromingen van 2021 in Wallonië naar schatting meer dan 5,2 miljard euro schade, terwijl studies aangeven dat de economische schade door klimaatverandering in België tegen 2050 kan oplopen tot ongeveer 5% van het bbp. Ook de recente hittegolven hadden een aanzienlijke impact op de volksgezondheid, met volgens Sciensano een oversterfte van bijna 3.000 personen tijdens de zomer van 2026. De gebeurtenissen van de voorbije jaren tonen aan dat aanpassing aan de klimaatverandering geen keuze is, maar een noodzakelijke voorwaarde om onze samenleving weerbaarder te maken.

Om deze uitdaging aan te gaan werkt de federale regering aan een actualisering van het Federaal Adaptatieplan. In dat kader voerden VITO, ICEDD, Ramboll en Möbius, in opdracht van de dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid, de studie Be-Adapt: Adaptation Measures in Belgium Based on Risk Analyses uit.

De belangrijkste klimaatrisico’s voor België

De studie bouwt voort op de Belgische klimaatricobeoordeling van het Centrum voor Analyse van Klimaatrisico’s (CERAC) en onderzoekt tien klimaatrisico’s waarvoor het federale niveau een belangrijke rol kan spelen.

Zes risico’s werden grondig geanalyseerd:

de verzekerbaarheid van woningen in overstromingsgevoelige gebieden;
gezondheidsrisico’s als gevolg van hittegolven;
de kwetsbaarheid van energie-infrastructuur voor extreme weersomstandigheden;
de impact van klimaatverandering op de mentale gezondheid;
toenemende sociale ongelijkheid en druk op de sociale cohesie;
risico’s voor de continuïteit van de gezondheidszorg tijdens hittegolven en overstromingen.

Voor vier andere risico’s werd gebruikgemaakt van bestaande processen en expertise. Deze risico’s werden daarom minder diepgaand onderzocht, zonder dat hun belang hierdoor afneemt. Het gaat om risico’s voor transportinfrastructuur, verstoringen van internationale voedselketens, verplaatsingen van personen als gevolg van klimaatrampen en de verspreiding van vectoroverdraagbare ziekten, zoals infectieziekten die worden overgebracht door muggen en teken.

Federale hefbomen om de weerbaarheid te versterken

Voor elk van de zes prioritair onderzochte risico’s identificeerden de onderzoekers adaptatiemaatregelen die op federaal niveau kunnen worden genomen.

De voorgestelde maatregelen bestrijken uiteenlopende beleidsdomeinen. Ze gaan van kennisontwikkeling, monitoring en systemen voor vroegtijdige waarschuwing tot crisisvoorbereiding, bescherming van kritieke infrastructuur, risicocommunicatie, ondersteuning van kwetsbare groepen en het versterken van de continuïteit van essentiële diensten.

De studie benadrukt bovendien dat aanpassing aan de klimaatverandering een transversale uitdaging is die samenwerking vereist tussen verschillende beleidsniveaus en sectoren. Gezondheidszorg, sociale bescherming, energievoorziening, crisisbeheer en infrastructuurbeleid spelen hierbij een belangrijke rol.

Investeren in preventie loont

Aanpassing aan de klimaatverandering en het versterken van de klimaatweerbaarheid betekenen niet alleen reageren op crisissen wanneer ze zich voordoen. Door risico’s tijdig te identificeren en preventieve maatregelen te nemen, kunnen schade, maatschappelijke ontwrichting en economische kosten aanzienlijk worden beperkt.

Investeren in adaptatie levert bovendien tal van voordelen op voor de samenleving. Het draagt bij tot een betere volksgezondheid, een grotere sociale weerbaarheid, een betere continuïteit van essentiële diensten en een groter vermogen van de samenleving om toekomstige gevolgen van de klimaatverandering op te vangen. Mitigatie en adaptatie vormen dan ook twee complementaire pijlers van een doeltreffend klimaatbeleid, gericht op zowel het beperken van de klimaatverandering als het versterken van de weerbaarheid van onze samenleving.

De studie bepaalt nog niet welke beleidskeuzes de regering zal maken, maar biedt wel een wetenschappelijke onderbouw en een waaier aan mogelijke maatregelen voor de uitwerking van het Federaal Adaptatieplan 2027-2031. Op initiatief van minister van Klimaat Jean-Luc Crucke zullen deze voorstellen door de federale administraties worden geëvalueerd op hun doeltreffendheid, haalbaarheid en kostprijs. Vervolgens zal de minister het politieke besluitvormingsproces binnen de federale regering coördineren. Het plan zou in de loop van 2027 moeten worden afgerond.

"De hittegolven en natuurbranden van deze zomer hebben ons er opnieuw aan herinnerd dat het essentieel blijft om onze uitstoot te verminderen, maar dat we ons land ook moeten voorbereiden op de gevolgen van de klimaatverandering. De beoordeling van CERAC en deze nieuwe studie bieden ons een solide wetenschappelijke basis om ons beleid verder uit te bouwen. Ik zal de voorbereiding van het Federaal Adaptatieplan 2027-2031 aansturen en dit werk mee dragen. Onze doelstelling is duidelijk: risico’s beter anticiperen en de bevolking, onze infrastructuur en onze economie beter beschermen."

Jean-Luc Crucke - minister van Mobiliteit, Klimaat en Ecologische Transitie van België

Meer informatie:

Raadpleeg de Be-Adapt-studie