Klimaat: op weg naar sociaal-ecologische bescherming? Wat de PRETS-studie onthult

Klimaatverandering Transitie

Terug naar artikeloverzicht

28-08-2025 - Nu de energie- en ecologische transitie in het licht van de klimaaturgentie in een stroomversnelling komt, rijst een cruciale vraag: hoe kunnen we ervoor zorgen dat de sociale en territoriale ongelijkheden niet verder toenemen? Dat is de kern van de enquête die het PRETS-project – Beschermingen en Socio-ecologische Risico’s in Transities – heeft geleid door een consortium van onderzoekers van de UCLouvain, de Université libre de Bruxelles en Sciences Po Paris.

Noodzakelijke overgangen... maar soms ontstaan er ongelijkheden

Deze studie richt zich op sociaal-ecologische risico's, d.w.z. situaties waarin milieuproblemen (zoals vervuiling, hittegolven of veranderingen in landgebruik) verweven zijn met sociale problemen (energiearmoede, slechte huisvesting, ongelijke toegang tot hulpbronnen, enz.). Het laat zien dat transitiebeleid in sommige gevallen ongelijkheden kan verergeren als het niet goed wordt beheerd. Het isoleren van woningen verbetert bijvoorbeeld de energie-efficiëntie, maar kan ook leiden tot hogere huren of zelfs huisuitzettingen.

Wie is het meest kwetsbaar voor risico's?

Een van de belangrijkste bijdragen van deze studie is om te benadrukken dat niet alle bevolkingsgroepen op dezelfde manier worden blootgesteld aan en gevoelig zijn voor milieurisico's, en dat ze ook niet even goed zijn uitgerust om zichzelf ertegen te beschermen. Sommige gemeenten, buurten of sociale groepen stapelen blootstelling op (hitte, vervuiling, lawaai, enz.) terwijl ze minder toegang hebben tot de middelen om zich ertegen te beschermen. Het PRETS-project stelde daarom voor om gedetailleerde kaarten van sociaal-ecologische kwetsbaarheid te ontwikkelen, een waardevol instrument om het overheidsbeleid te oriënteren waar de behoeften het dringendst zijn.

Op weg naar sociale en ecologische bescherming

Om deze risico's en kwetsbaarheden aan te pakken, stelt het PRETS-project voor om onze sociale bescherming te herdenken, door de basis te leggen voor sociaal-ecologische bescherming die is aangepast aan sociale en ecologische risico's.

Om dit te doen, steunt het op drie belangrijke bijdragen:

- Een "sociaal-ecologische risicomatrix", die het mogelijk maakt om deze risico's te identificeren en te beschrijven en zo de ontwikkeling van een innovatief beleid inzake sociale bescherming te ondersteunen

- Manieren om de sociale zekerheid om te vormen zodat deze een rechtvaardige transitie ondersteunt

- De identificatie van governanceprincipes en concrete instrumenten om deze evolutie te sturen.

Op basis van deze elementen doen de onderzoekers zeven belangrijke aanbevelingen, gaande van de oprichting van een Just Transitions Observatory tot de herziening van de huidige fundamenten van de sociale zekerheid, via betere burgerparticipatie, het bundelen van beschermingen en een pleidooi voor een Europees kader dat deze ontwikkelingen bevordert.

Bouwen aan een rechtvaardige en inclusieve transitie

De belangrijkste boodschap van het PRETS-project is duidelijk: een rechtvaardige transitie is essentieel voor het succes van het klimaatbeleid. Dit betekent luisteren naar de burgers, steunmechanismen opzetten voor de meest kwetsbaren en de coördinatie tussen de bestuursniveaus (federaal, regionaal, lokaal) versterken. Door een sociaal en ruimtelijk perspectief te integreren, zal het aanpassingsbeleid beter kunnen inspelen op de werkelijke behoeften van de bevolking in het licht van toenemende risico's: hittegolven, overstromingen, luchtvervuiling, enz.

Een instrument voor plannen voor adaptatie aan de klimaatverandering en Sociaal Klimaatplan

De resultaten van de PRETS-studie kunnen ook worden meegenomen in de klimaatadaptatieplannen die worden ontwikkeld, hetzij op federaal of regionaal niveau, hetzij in het kader van het toekomstige Nationale Adaptatieplan. Door ongelijkheden in blootstelling, gevoeligheid en aanpassingsvermogen te erkennen, kunnen deze plannen gerichter, inclusiever en effectiever worden.

De samenvatting en het eindrapport vindt u hier terug.