België moet herbebossen en landbouw- en bosbouwpraktijken transformeren om de klimaatverandering tegen te gaan

boomplanten
Terug naar artikeloverzicht

Om in België klimaatneutraliteit te bereiken, moeten we niet alleen de uitstoot van broeikasgassen sterk terugdringen, maar ook de rol van bossen, bodems en wetlands bij de opname van koolstof versterken. Uit een studie van VITO, Sytra (UCLouvain) en Gembloux Agro-Bio Tech (ULiège), uitgevoerd in opdracht van de dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid, blijkt dat de maatregelen die momenteel van kracht zijn, niet zullen volstaan. De studie besluit dat enkel een grondige transformatie van het landgebruik, de landbouwpraktijken en het bosbeheer België tegen 2050 klimaatneutraal kan maken.

Om zijn klimaatdoelstellingen te halen, moet België zijn uitstoot van broeikasgassen drastisch verminderen in alle sectoren: industrie, transport, gebouwen, energie en landbouw. Maar dat alleen zal niet volstaan. Ook de versterking van natuurlijke koolstofputten – de capaciteit van bodems, bossen en andere ecosystemen om CO₂ op te nemen en op te slaan – is een essentieel onderdeel van de klimaattransitie.

Die capaciteit is de afgelopen decennia echter sterk afgenomen. Tussen 1990 en 2024 is de netto natuurlijke koolstofopname in België, het saldo tussen de door de sector landgebruik opgenomen en uitgestoten koolstof, met bijna 80% gedaald.

Verschillende factoren kunnen deze evolutie verklaren. Enerzijds hebben veranderingen in landbouw- en bosbouwpraktijken en de omzetting van graslanden of bossen naar andere vormen van landgebruik het vermogen van bodems en ecosystemen om koolstof op te slaan verminderd. Anderzijds verzwakt de klimaatverandering zelf de bossen en andere ecosystemen: hittegolven en droogte verminderen hun vermogen om CO₂ op te nemen. Tot slot kunnen extreme gebeurtenissen, zoals bosbranden, grote hoeveelheden koolstof die voordien in de vegetatie en de bodem waren opgeslagen, opnieuw in de atmosfeer brengen.

Vier hefbomen om de bijdrage van ecosystemen aan het klimaatbeleid te versterken

De studie analyseert drie mogelijke ontwikkelingstrajecten voor de natuurlijke netto koolstofopname en de landbouwuitstoot in ons land tegen 2050: 

  • een referentiescenario gebaseerd op de huidige trends;
  • een scenario waarin het reeds aangenomen of geplande beleid wordt meegenomen;
  • een scenario van ingrijpende verandering.


De resultaten tonen aan dat de huidige maatregelen – waaronder de bescherming van graslanden, het beperken van stedelijke uitbreiding en bebossingsprogramma’s in Vlaanderen – de situatie wel verbeteren, maar onvoldoende zijn. Alleen het scenario van ingrijpende verandering maakt het mogelijk om de natuurlijke koolstofopname duurzaam en aanzienlijk te verhogen en de landbouwuitstoot voldoende terug te dringen om klimaatneutraliteit te bereiken in 2050.

Dit scenario steunt op verschillende complementaire hefbomen:

  • de herbestemming van landbouwgronden die vandaag worden gebruikt voor de productie van veevoeder en voedergewassen, dankzij een vermindering van de veestapel, in combinatie met veranderende voedingsgewoonten in Europa en een herschikking van de internationale handel in vlees;
  • een transformatie van het landgebruik, gebaseerd op het behoud van permanente graslanden, de bebossing van nieuwe oppervlakten, het herstel van wetlands en veengebieden, met inbegrip van de herbestemming van bewoonde overstromingsgebieden en de stopzetting van de netto verharding van gronden;
  • een transformatie van landbouwpraktijken, onder meer door de extensivering van veehouderijsystemen en de ontwikkeling van biologische landbouw om de uitstoot als gevolg van enterische fermentatie en het gebruik van meststoffen te verminderen, en door de toepassing van agroforestry (boslandbouw) om de veerkracht en het vermogen van landbouwgronden om koolstof op te nemen te versterken;
  • een evolutie van de bosbeheerpraktijken, dankzij een extensiever bosbeheer, een betere connectiviteit tussen bosgebieden en een grotere diversificatie van boomsoorten en leeftijdsklassen, om hun vermogen om koolstof op te nemen en op te slaan en hun veerkracht tegen de klimaatverandering te versterken.


Deze veranderingen zouden het mogelijk maken om zowel de koolstofopname aanzienlijk te verhogen als de uitstoot van de landbouwsector te verminderen.

Naast hun bijdrage aan de strijd tegen de klimaatverandering versterken deze maatregelen ook de veerkracht van ecosystemen tegen droogte, overstromingen en andere gevolgen van de klimaatverandering. Ze leveren bovendien belangrijke voordelen op voor de biodiversiteit, de bodemkwaliteit en het waterbeheer. Het herstel van wetlands en overstromingsgebieden kan in het bijzonder bijdragen aan het verminderen van overstromingsrisico’s, het beperken van de gevolgen van droogte en het beter voorkomen van vegetatiebranden.

De studie benadrukt tot slot dat een dergelijke transitie een coherent en stabiel beleidskader vereist, en een nauwe samenwerking tussen de verschillende bestuursniveaus. De ondersteuning van de landbouwsector, de ruimtelijke ordening en het herstel van ecosystemen moeten geïntegreerd worden aangepakt om de voordelen voor klimaat, milieu en samenleving te maximaliseren.

Deze studie brengt interessante vaststellingen aan het licht die het debat kunnen voeden. Het traject dat de studie schetst, kan echter niet uitsluitend op de schouders van de landbouwers rusten. De landbouwtransitie houdt een grondige verandering van ons productie- en consumptiemodel in. Ze vereist ambitieus overheidsbeleid, de inzet van private actoren en een coördinatie van de volledige waardeketen om landbouwers concreet te begeleiden bij deze evolutie. 

"Deze studie brengt interessante vaststellingen aan het licht die het debat kunnen voeden. Het traject dat de studie schetst, kan echter niet uitsluitend op de schouders van de landbouwers rusten. De landbouwtransitie houdt een grondige verandering van ons productie- en consumptiemodel in. Ze vereist ambitieus overheidsbeleid, de inzet van private actoren en een coördinatie van de volledige waardeketen om landbouwers concreet te begeleiden bij deze evolutie." - 

Jean-Luc Crucke - Federaal minister van Klimaat en Milieutransitie van België

Meer informatie:

 

 

Bron: © 2019-2025 Klimaat.be - Alle rechten voorbehouden